I
I
I
TA
to
33
32
Het boek Overleven een Kunst, geschreven door les Jacobs en journaliste Tiny
Kuiper, is een prachtige aanvulling op de geschiedenis van Kremboong. Het werpt
echter in de eerste plaats een licht op de bij velen onbekende werkkampen voor
Joden. Jacobs' indrukwekkend verhaal en de vele tekeningen maken het boek bij
zonder.
(Overleven een kunst, les Jacobs en Tiny Kuiper. Boom Amsterdam. ISBN
9789085 065104. 19.50 euro
Duikadres Hollandscheveld
Het ondergronds verzet van Amsterdam bracht bij Pekel etensbonnen, geld en
valse persoonsbewijzen. les Jacobs werd Aalt Amsing. landarbeider, geboren in
1917 in Drenthe. Het verzet van Hoogeveen vond een duikadres bij de familie
Kroezen in Hollandscheveld. Lang zijn ze daar geweest, waarvan tien dagen in
een kuil, totdat de streek door de bezetter werd uitgekamd. Ijlings werd het twee
tal naar Hoogeveen gebracht. Uiteindelijk overleefde Jacobs de oorlog op een
duikadres in Groningen.
Ontsnapping
Toen eind juli 1942 het gerucht de ronde deed dal Kamp Kremboong zou worden
ontruimd en alle Joden te voet naar Westerbork moesten, brak er grote paniek uit
onder de dwangarbeiders. Op iedere hoek van het kamp kwamen NSB-ers met
honden op wacht. les en Sem besloten te ontsnappen. Op het moment dat alle
waakhonden blaften, kropen les en Sem s nachts door het raam naar buiten. Het
lukte onder het prikkeldraad door te komen, w aarbij de viool van les helaas ach
terbleef. Ze slopen een aardappelakker over, bonden als afgesproken teken een
rode zakdoek aan de deurkruk van Pekels huisje en bereikten een schuilplaats in
het bos. Op het moment van ontsnapping kwam Hetty Sammes op het station van
Hoogeveen aan en bereikte zonder problemen het huis van Pekel. In het huidige
Kremboongbos zijn aan de Nieuwe Wijk drie voormalige onderduikershutten.
Verderop in het bos is nog een grote onderduikershut bij een greppel. Ik vermoed
op grond van de beschrijving in het boek, dat les en Sem daar de dagen en nach
ten hebben doorgebracht. Hilbert Pekel bracht de mannen naar deze schuilplaats,
nadat les zijn vriendin even mocht begroeten. De dagen daarna bracht Hetty eten
naar de schuilplaats. Sem besloot op een fiets van Pekel naar Hoogeveen te gaan
en daar met Amsterdam te telefoneren voor hulp. In het bos bleken nog tw ee Joden
verborgen te zitten. Henk Bonewit en Arie Venetianer.
ey. 1
WA
Pinksterren 24 mei 1942: feest in Kamp Kremboane.
In het midden met viind les Jacobs.
Op de achtergrond een barak.
(Uit: Overleven een Kunst. Boom 2007)
Een van de ondenluikersholenf voorgmnd) in het huidige Krembaongbos met vluchtroute door het veld.
Foto Hem Moorlag)
